In deze vergelijkende literatuurstudie zijn 14 onderzoeken betrokken, de meesten (12) uit de Verenigde Staten. De kinderen of hun ouders die aan de onderzoeken deelnamen, werden  gevraagd bij te houden hoeveel en wanneer de kinderen met sport of fysieke activiteiten bezig waren. In één onderzoek  werden de kinderen 8 weken gevolgd, in een andere studie wel 5 jaar. De leeftijd van de kinderen varieerde van 6 tot 18 jaar.

Positieve effecten

Voor de positieve effecten van het bewegen geeft het onderzoek drie redenen:

• Er vloeit meer bloed naar de hersenen, dus ook meer zuurstof, waardoor er meer verbindingen ontstaan tussen de hersencellen en ze beter werken.
• Door te bewegen worden geluksstoffen aangemaakt (endorfine en norepinefrine) waardoor het stressniveau daalt en kinderen zich beter voelen. Wie zich goed voelt, functioneert gewoon beter.
• Lidmaatschap van een sportvereniging heeft ook een positief effect, omdat kinderen zich in groepsverband aan regels leren houden en kunnen zij zich ook in de klas beter concentreren.

Groot nieuws

De idee dat goed bewegen en sport deze effecten hebben, leeft bij Fysio Educatief al veel langer. Dat er wetenschappelijk bewijs door deze vergelijkende literatuurstudie is geleverd, verheugd ons natuurlijk zeer. Het is groot nieuws, omdat de relatie tussen lichaamsbeweging en schoolprestaties voor de eerste keer wordt gelegd. De aandacht voor het onderzoek kwam dus ook uit alle windstreken.

In Nederland hoopt Singh ook op meer aandacht voor het onderzoek, vertelde ze aan Het Parool, bijvoorbeeld omdat er op gymlessen wordt bezuinigd.

“Scholen schaffen de vakleerkrachten af of laten gymlessen vervallen voor allerlei andere activiteiten, omdat ze denken dat het toch niet belangrijk is. Nu hebben we het bewijs dat bewegen niet alleen fysiek heel belangrijk is, maar zelfs ook voor het leren.” (Het Parool, 4-1-2012, p.6)

Meer over het EMGO

Meer over het onderzoek kunt u lezen in het Engelstalige artikel ‘Physical Activity and Performance at School’, dat verscheen in het Journal of the American Medical Association (vol 166, no. 1, Jan. 2012).

In september publiceerden we een interview met de directeur van NISB. Daarin kwam naar voren dat zij kritisch is over het beleid van de huidige regering. In deel twee spreken we verder over de rol van onder andere gemeenten bij het stimuleren van bewegen en het verbeteren van de gezondheid.

Overigens gaat dat inverdieneffect ook op voor het bedrijfsleven, getuige de symbolische opening van de beurs door Clémence Ross op 3 januari. Alleen heet het dan return on investment. Volgens NISB zou de BV Nederland 380 tot 930 miljoen kunnen verdienen op ziekteverzuim als meer medewerkers gaan sporten en er een gezonde leefstijl op na houden.

Clémence Ross (NISB)

Wezenlijke beïnvloeders

Terug naar de gemeenten en de jeugd, die voor het NISB speerpunt is. De meest effectieve preventie van gezondheidsproblemen begint toch bij hen. Ross maakt zich er zorgen over:
Ross: “Als je kijkt naar de gezondheidstoestand van de jeugd, dan is dat wel zo serieus dat je daar actief moet ingrijpen. Te weinig bewegen, overgewicht. Daar zal je de ouders in moeten meenemen, want dat zijn – met de school – de meest wezenlijke beïnvloeders.”

“Vanuit onze missie zijn we gehouden om zoveel mogelijk kennis te ontwikkelen die het verschil kan maken, die lokaal kan worden ingezet, want het gebeurt in de straat waar je woont. Hoe verleidt je jeugd tot ander gedrag? Wat is de invloed van het niet-bewegen op hu schoolprestaties? Want daarmee kun je andere partijen overtuigen hier wat aan te doen.”

Bij het stimuleren van bewegen in de buurt is de rol van de gemeenten aanzienlijk. Gemeenten die ook hebben te maken met bezuinigingen, een mindere economie en toch meer moeten doen met minder geld. Dat geeft een verstoorde balans, maar gemeenten kunnen sommige dingen ook beter doen.

“Wat eigenlijk heel jammer is dat nog niet alle gemeenten op de hoogte zijn van de inverdieneffecten van goed sport- en leefstijlbeleid. Je hoeft dan minder meer uit te geven. Bijvoorbeeld door een aanpak als met WhoZNext. Dat is een aanpak waarbij jongeren, zelf sportactiviteiten bedenken die aansluiten bij wat zij leuk vinden. Daardoor zijn die activiteiten ook drukker bezet en succesvoller. Een ander traject is Coaches 16-21 jaar. Jongeren die eerder soms werden gezien als overlastgevend, krijgen daar verantwoordelijkheid om sportactiviteiten in de buurt op te zetten, onder begeleiding van een ervaren kracht. Daardoor wordt hun rol in de buurt ook ineens positiever.”

Geen softe business

“Het is nog onvoldoende bekend dat die resultaten echt grote inverdieneffecten kunnen hebben. Dat is geen softe business! Het zijn keiharde resultaten die je kunt halen: activeren op positieve manier, gezondheidswinst, sociale samenhang vergroten in een wijk. Maar wel doen op een manier die geprobeerd is, die effect heeft.”

Een concreet voorbeeld daarvan geeft Clémence Ross aan de hand van de veelbesproken gemeentelijke verantwoordelijkheid voor jeugdzorg en -hulpverlening.
“Een uithuisplaatsing van een jongere is bijvoorbeeld erg duur is, wel €100.000 per jaar. In sommige gevallen kan je met een speciaal sportprogramma veel meer bereiken. Dan kan bijvoorbeeld een programma met kracht- en vechtsporten enorm helpen om innerlijke onrust te bestrijden, zelfvertrouwen geven, gericht bezig met negatieve energie. Begeleiding en zorg leveren dan echt geld op.”

Gemeenten hebben er dus financieel erg veel aan om dit te doen, maar de politieke cultuur kan in de weg staan.
Ross: “Dit onderwerp kun je eigenlijk in de lokale politiek niet zelf claimen. De sportwethouder moet zijn succes delen met de wethouder die over de WMO of het onderwijs gaat. Dat is niet de sterkste kant van politici, die willen toch ergens hun vlaggetje in kunnen steken. Waarom zou ik ergens geld insteken en de ander daarvan laten profiteren?”

Daarin ziet zij overigens wel verbetering. Steeds meer gemeenten, wethouders en bestuurders gaan programmatisch samenwerken.
“Daardoor weten wethouders steeds beter dat wat zij doen ook effect heeft op het beleidsterrein van een ander. Zodat ze daarin meer samen optrekken. Een gemeente als Enschede vind ik bij uitstek een gemeente die dat goed doet. Een actieve leefstijl, sport en bewegen zijn zaken die alle domeinen raken, die niet exclusief zijn voor één beleidsterrein. De wethouder financiën zou moeten kunnen aantonen wat het hem oplevert en dat is steeds beter mogelijk.”

Combinatiefuncties: Goede praktijk niet doorkruisen

Een andere landelijke ontwikkeling is de komst van de combinatiefuncties, waarin bijvoorbeeld GGD medewerkers als organisatorische spil moeten gaan optreden tussen school, gezin en goede leefstijl bevorderende activiteiten en sportmogelijkheden. Het NISB werkte mee aan de omschrijving van die combinatiefuncties.

Bekijk video over Amsterdamse combinatiefuncties

Wat zijn uw verwachtingen van deze combinatiefuncties?
Ross: “Het is op zich goed dat in al die domeinen waar de jeugd zich begeeft, dat daar een netwerker tussen zit die de zaak in goede banen leidt en ondersteunt. Lijkt mij fantastisch. Maar er was al een heel aantal gemeenten die al één of meerdere mensen had die dat al deden. Ik vind ook dat je de goede praktijk die er al is vooral niet moet doorkruisen. Je ziet ook dat gemeenten deze mensen soms hebben herbenoemd tot combinatiefunctionaris.”

“De bestaande goede praktijk vind je niet vanachter een bureau of op een ministerie. Je moet kijken naar wat al werkt en hoe je die mensen optimaal kunt laten gedijen. Want het is heel erg ingewikkeld om, in dat netwerk van organisaties en besturen waar je in zo’n functie mee te maken hebt, als bindmiddel te opereren. Je moet zorgen dat je het takenpakket op orde is en je niet laten overvoeren door alle ambities die er leven.”

“Wij als NISB zouden eerder geneigd zijn precies te beschrijven wat de succesformule is om iemand zo’n taak te laten uitvoeren. Vervolgens kun je zoveel mogelijk van die mensen aanstellen, maar aansluiting bij de praktijk is belangrijk. Gewoon kopiëren wat al goed werkt, daar kan je een boel van leren. Beter dan iets zogenaamd nieuws bedenken.”

“Ik ben dus blij met die combinatiefuncties als zodanig, maar Ik hoop wel dat gemeenten dat werk ook verankeren in het beleid. Als er alleen maar weer iets gebeurt, omdat er een stimuleringsmaatregel is en daarna hou je er weer mee op: dat schiet niet op natuurlijk. Alles wat het NISB doet, is gericht op het borgen in beleid. Dat het niet afhangt van personen, een toevallige regeling of een minister.”

Integraal is geen optelsom van eigen belangen

Een andere onderwerp dat al enkele jaren op de agenda staat, zijn de integrale kindcentra. Kinderen van 0 tot 13 jaar zouden daar de hele dag terecht moeten kunnen voor onderwijs, opvang, sport en spel. Het zou versnippering van de verschillende activiteiten kunnen verhelpen en werkende ouders ondersteunen.

Ross zegt hierover: “We leven in een dynamische omgeving. Alle ouders zouden moeten kunnen vertrouwen op scholen, kinderopvang als medeopvoeders. Maar dat moet dan ook echt integraal zijn. Het betekent niet dat je met zijn allen in één gebouw zit en vervolgens langs elkaar heen werkt. Dat betekent dat je wel gezamenlijke beleidskaders en opvattingen over hoe jij denkt samen het verschil te maken. Daar mogen ook best verschillen in profiel zijn.”

“Dat betekent ook dat die verschillende organisaties moeten wegkomen van hun institutionele belangen. Integraal kan geen optelsom van hun eigen belangen zijn. Het gaat erom wat je dan op het niveau van een kind, van ouders en van professionals voor elkaar wilt krijgen. Hoe gaan we dingen beter doen dan we al doen?”

Voetbalclub als buurtcentrum

“Er zijn leuke voorbeelden van. Bijvoorbeeld de voetbalclub die het integrale buurtcentrum is geworden, dat zich ook bijna commercieel kan bedruipen. In Enschede, in Richtersbeek, zit een club die eigenlijk het buurthuis van de toekomst is. Daar zijn plannen binnen die buurtvereniging om een deel van het onderwijs te doen, om maatschappelijke stages te organiseren. Ze gaan uit van de inhoud, van de gedrevenheid om mensen te helpen en niet van behoefte van instituties.

“Er zit daar een ondernemer die vindt dat dat gewoon moet gebeuren. Hij gaat met partijen aan de slag gaat en krijgt ook geld bij elkaar om dat te realiseren. Daar doen dus zogenaamd onbemiddelbare werklozen nu gewoon goed werk. Dat is een fantastisch verhaal.”

“Je moet van zo’n integraal kindcentrum eigenlijk een business case maken. Durven kijken hoe je er misschien wel minder aan uitgeeft dan meer. En belangrijk is dat je uitgaat van de behoefte van mensen, dat het mens en kind gerelateerd is, dat het geen eilandjes zijn maar echte samenwerking. Mensen moeten ook zelf enthousiast zijn dat er een integraal kindcentrum is.”

Dan komen de ervaringen van Clémence Ross als voormalig staatsecretaris van VWS (2002-2007) weer even voor het voetlicht.
“Je moet vragen wat mensen nodig hebben. Ik heb bij de WMO gemerkt dat mensen niet altijd vragen om meer zorg, maar net even anders. Daar was soms sprake van een overaanbod. Ze willen geen scootmobiel, maar gewoon een luisterend oor. Het zit vaak in simpele dingen. Belangrijk is te weten wat er op straat leeft.”

Vanuit de uitgeverij heeft Mara Tielemans het project met de Wilhelminaschool begeleid. Zij is bijzonder te spreken over de samenwerking met de school. Het enthousiasme en de inzet van directeur Rein Versluis en zeker ook van docente Louise Bregman vindt ze dan ook geweldig. In de video vertellen zowel Mara Tielemans als Louise Bregman meer over het project.

Hierbij gaat het vooral om het initiëren en realiseren van pilots en best practice activiteiten in scholen en bij kinderen thuis, maar ook om evaluatie en onderzoek die deze initiatieven ondersteunen.

In kleinere groepen werden er voorstellen en ideeën besproken

De Zuilenzaal van het Compagnietheater en het Leven-Lang-Leren Huis aan de Groenburgwal bleken inspirerende plekken voor een levendige uitwisseling tussen de partners over de WISHES thema’s: gezondheidseducatie, het welzijn van kinderen, ouderbetrokkenheid en ondersteuning van de kerndoelen van het onderwijs door middel van veelzijdige fysieke beweging.

Voor meer informatie kunt u de Engelstalige WISHES brochure downloaden

WISHES – Working Internationally on Social development And Health in European Schools and families

International brainstorm during the WISHES programme kick off meeting in Amsterdam

Participants from Austria, Belgium, Denmark, France, Norway, the Netherlands, Scotland, and Wales attended the two-day kick-off meeting for the WISHES programme on 8 and 9 October 2011 in Amsterdam. The group brainstormed about their individual hopes, dreams and wishes for the WISHES programme.

The work for the national teams is designed to achieve central Wishes approaches, especially piloting and initiate exemplary activities in schools and at homes. And covering the reflections and research which supports these steps.

Both conference locations, the Zuilenzaal of the Compagnietheater and the Life Long Learning House on the Groenburgwal, turned out to be inspiring places for vivid exchange amongst the participants on the WISHES topics: health education,  well being, parental participation and support for achieving goals through a variety of physical activities.

Kinderen doen het beter op school als hun ouders ook bij de school van hun kind  betrokken zijn. Dat is de stellige overtuiging van David Kranenburg. Niet voor niets is hij ook voorzitter van Stichting Actief Ouderschap. De stichting wil op een praktische manier het ‘schot’ tussen school en ouders wegnemen.

Elise Sijthoff en David Kranenburg: tevreden over de nieuwe kalender

Het is dinsdagavond 27 september en in verschillende klassen worden de ouders ingelicht door de docenten over het komende schooljaar en de kalender. In zijn werkkamer sorteert Kranenburg de gepersonaliseerde klassenkalenders. De kalenders, met meerdere onderdelen, worden vanaf deze avond onder de groepen verspreid.

Hoe vindt u de kalender eruit zien?
David Kranenburg: “Hij ziet er prachtig uit! Met goede informatie over de school. Met informatie die net even iets anders geschreven is dan ik het normaal zou doen. Normaal schrijf ik vanuit mijzelf toch een beetje onderwijstaal. Toen ik dit voor het eerst las, dacht ik: dat is helemaal mijn taal niet. Maar toen ik het nog een keer las, en ook aan anderen liet lezen, dacht ik ja: zo bereik je ouders. Simpel gesteld, in taal die normale mensen gebruiken, zonder allerlei gekke afkortingen.”

“Het gedeelte met de weekplanner vind ik heel mooi, want dat gaat verder dan alleen de schooldag. We hadden voorheen alleen maar informatie over de schooldag, maar we zijn een brede school: met naschoolse activiteiten, soms avondactiviteiten, soms voor ouders en ga zo maar door En daarnaast hebben kinderen zelf ook veel te plannen. Nu is het een kalender waar het hele gezin van alles op kan zetten en waar wij als school ook dingen aan kunnen toevoegen. Dat is natuurlijk de bedoeling. Want kinderen leren beter als de ouders betrokken zijn en het blijkt dat wij leraren daarin het verschil kunnen maken door dat te sturen.”

De kalender van Caleidoscoop

“Bij deze kalender zitten werkbladen met Mijn Wensweek, die we klassikaal met de kinderen gaan invullen, zodat kinderen ook inzicht krijgen in wat ze allemaal kunnen doen. Bijvoorbeeld: ‘na school: gymmen met meester Frits of ’s avonds een leuke avond voor ouders, maar ook de sportclub in het weekeinde.

Bij ons op school willen we dat zoveel mogelijk kinderen naar een sportclub gaan. We hebben nu al 87% van de 500 kinderen die naar een sportclub gaan. Het is natuurlijk prachtig dat je dat ook op de kalender kwijt kan. Ik denk echt dat het een aanwinst is.”

Stichting Actief Ouderschap

Kranenburg spreekt bevlogen over die ouderbetrokkenheid. Is dat de reden dat hij met Stichting Actief Ouderschap bezig is?

“Ja, de stichting is ontstaan toen ik merkte dat kinderen het beter doen als de ouders betrokken zijn. Ik zag ook dat we daar als scholen nogal passief in zijn, dat we wel zien dat die ene ouder betrokken is en die niet, en denken prima. Maar wat blijkt! Door net even de goede acties te ondernemen kun je de ouders vrijwel altijd betrekken. Sterker nog, ik ga voor 100% didactisch partnerschap! Dan gaat het er niet om dat die ouders de hele tijd op school moeten zijn, maar wel dat ik ze bereik als het gaat om het leren van hun kind.

Door net even de goede acties te ondernemen kun je de ouders vrijwel altijd betrekken. Sterker nog, ik ga voor 100% didactisch partnerschap!

Dus de sombere berichten over ouderparticipatie die gelooft u niet?
“Dat geloof ik wel, ouderparticipatie is aan het afnemen. Maar het gaat mij er niet om de ouders te vertroetelen, mijn doel is dat ouders betrokken zijn. Dat gevoel wordt volgens mij alleen maar sterker. Volgens mij is de betrokkenheid van Nederlandse ouders al heel groot. En wij moeten wij alles aan doen om dat te stimuleren. En ja, ach, participatie… het is een woord. Ouders die meedoen op school is natuurlijk leuk, maar ik kan me voorstellen dat je gewoon moet werken. Ik ben ook niet op de school van mijn zoon waar nu iets te beleven is, maar ik ben wel heel betrokken bij wat daar gebeurt.”

De ouders nemen na de ouderavond de kalenders in ontvangst

Het gaat om de vorm waarin ouders dat kunnen laten zien?
“Nou, laten zien, dat hoeft nog niets eens. Betrokkenheid zit gewoon in je hart. Waar het om gaat is dat je snapt, dat als je kind lezen leert, dat het kind daar moe van wordt, dat je je kind daar ruimte voor geeft en positief stimuleert.

Als je bijvoorbeeld door de supermarkt loopt en je kind een woordje laat lezen en dat je je kind daarvoor prijst. Daar gaat het om! Dat je als ouder je kind ondersteunt, zodat je kind beter gaat lezen. En daar kun je ouders goed mee helpen. De bijeenkomsten die we hier op school hebben, openen toch vaak de ogen van ouders. En de resultaten in die groepen gaan gigantisch omhoog, dus het zal er vast mee te maken hebben.”

Betrokkenheid zit gewoon in je hart.

Er is echt zichtbaar resultaat?
“Dat is moeilijk echt vast te stellen. We zijn als brede school volop in ontwikkeling met van alles en nog wat. Als dit het enige zou zijn dat ik doe, zou ik mijn vak niet goed uitoefenen. Wat ik wel zie is dat ouderbetrokkenheid bijdraagt aan een aantal dingen. Allereerst heb je meer tevreden ouders, zijn er minder conflicten en is er meer begrip. En ouders lopen niet weg, dat wil je helemaal niet als school, dat is toch je nachtmerrie.”

“Het tweede punt is dat kinderen het gewoon beter doen als ouders betrokken zijn. Dat zien we, dat weten we. Of dat nou komt doordat ik hier goede meesters en juffen heb, of dat we toch die ouders aanspreken, of een combinatie daarvan? Als een kind 12 is, heb  ik hem 7.520 uur les mogen geven.

Toen mijn zoon 12 werd, toetste  hij – op zijn rekenmachine voor het voortgezet onderwijs – zijn leeftijd in. En toen zei hij: ‘Kijk eens pap, ik ben 105.120 uur oud?’. Dat klopt precies, maar die 7.520 uur is dus maar een klein stukje van dat leven van een kind. Dan begrijp je wel dat wij die hele wereld van dat kind niet kunnen veranderen, maar we kunnen wel kijken wat die ouder nog kan doen. Want die ouder heeft toch de meeste invloed.”

“Wij kunnen ze van alles en nog wat leren, maar wij gaan door waar een ouder al mee begonnen is. En dat is weer het grappige van die kalender, die borduurt op die gedachte door. We zijn op school met dingen bezig en gaan thuis iets anders verder. Zonder dat het dwingend of opdringerig wordt, maar we kunnen wel van alles organiseren of faciliteren.”